#misgər
Misgər
Misgər misdən və digər yumşaq metallardan müxtəlif məişət, dekorativ və sənətkarlıq məmulatları hazırlayan ustadır. Misgərlik Azərbaycanda qədim tarixə malik ənənəvi sənət növlərindən biridir və xüsusilə qab-qacaq, su qabları, sini, qazan, sərnic, dolça və bəzək əşyalarının hazırlanması ilə tanınır. Misgər həm metalı formaya salan sənətkar, həm də səthə naxış və ornament verən dekorativ sənət ustası kimi fəaliyyət göstərə bilər.
Misgərlik sənəti
Misgərlik metalın qızdırılması, döyülməsi, kəsilməsi, lehimlənməsi, cilalanması və bəzədilməsi kimi bir neçə mərhələdən ibarət əl sənətidir. Usta əvvəlcə metal lövhəni istənilən forma üçün hazırlayır, daha sonra çəkic və digər alətlərlə ona həcm və quruluş verir.
Bu proses yüksək dəqiqlik tələb edir, çünki metalın qalınlığı və elastikliyi iş zamanı nəzərə alınmalıdır. Səhv zərbə məmulatın formasını poza və ya səthdə arzuolunmaz izlər yarada bilər.
Əl işi mis əşyaların fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri onların səthində ustanın əməyinin izlərinin qalmasıdır. Bu, məmulata sənaye məhsullarından fərqli fərdi xarakter verir.
Misgər hansı məmulatları hazırlayır
Misgərlər tarixən gündəlik məişətdə istifadə olunan çoxsaylı əşyalar hazırlayıblar. Qazan, tava, sini, sərnic, dolça, su qabı, çaydan və müxtəlif mətbəx əşyaları misgərlik məhsullarının əsas nümunələri sırasında yer alır.
Bundan başqa, dekorativ qablar, divar bəzəkləri, suvenir əşyalar və mərasim məqsədli məmulatlar da hazırlanır.
Müasir dövrdə misgərlik məhsullarının bir hissəsi gündəlik istifadədən daha çox interyer və suvenir məqsədilə hazırlanır. Bununla belə, ənənəvi üsulla düzəldilmiş mis qablar bəzi ailə və restoranlarda hələ də istifadə olunur.
İş alətləri
Misgər emalatxanasında müxtəlif ölçülü çəkiclər, zindan, kəsici alətlər, maşa, lehimləmə vasitələri və cilalama alətləri istifadə olunur.
Hər alət müəyyən mərhələ üçün nəzərdə tutulur. Məsələn, ağır çəkic ilkin forma vermək, daha yüngül və kiçik çəkiclər isə səthin düzəldilməsi və incə detalların işlənməsi üçün istifadə edilə bilər.
Bədii naxışların hazırlanmasında isə xüsusi metal ucluqlar və oyma alətləri tətbiq olunur.
Naxış və ornamentlər
Azərbaycan misgərlik sənətində həndəsi, bitki və klassik Şərq ornamentləri geniş yayılıb. Məmulatın səthi sadə saxlanıla və ya tamamilə dekorativ kompozisiya ilə örtülə bilər.
Naxışlar metal üzərində oyma, döymə və basma üsulları ilə hazırlanır. Bu zaman usta ornamentin simmetriyasına və səth boyunca düzgün paylanmasına diqqət yetirir.
Bəzi məmulatlarda yazı, tarix və ustanın işarəsi də yerləşdirilə bilər. Belə detallar əşyanın mənşəyi və hazırlanma dövrü haqqında məlumat verə bilər.
Azərbaycanda misgərlik ənənəsi
Misgərlik Azərbaycanın müxtəlif sənətkarlıq mərkəzlərində inkişaf edib. Lahıc bu sənətin ən məşhur mərkəzlərindən biri kimi tanınır.
Lahıcda misgərlik ənənəsi əsrlər boyu ailə və ustad-şagird sistemi ilə ötürülüb. Emalatxanalar həm istehsal yeri, həm də sənət biliklərinin yeni nəslə ötürüldüyü məkan olub.
Şəki, Gəncə, Şamaxı, Bakı və digər şəhərlərdə də metal emalı və misgərlik sənətinin müxtəlif formaları mövcud olub.
Misgər və emalatxana
Misgər adətən emalatxanada çalışır. Burada metalın qızdırılması, döyülməsi və formaya salınması üçün uyğun iş şəraiti yaradılır.
Ənənəvi emalatxanalarda iş əsasən əl alətləri ilə aparılırdı. Müasir dövrdə isə bəzi ustalar elektrik avadanlıqlarından, cilalama maşınlarından və digər texniki vasitələrdən də istifadə edirlər.
Bununla belə, əl əməyinin payı misgərlik sənətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri olaraq qalır.
Mədəni irs və sənətkarlıq
Misgərlik sadəcə metal emalı deyil, həm də xalq sənəti və mədəni irs nümunəsidir. Mis əşyaların forması, ornamentləri və hazırlanma üsulları müəyyən bölgənin estetik zövqünü və məişət mədəniyyətini əks etdirə bilər.
Köhnə mis qablar bu gün muzeylərdə, şəxsi kolleksiyalarda və etnoqrafik ekspozisiyalarda qorunur.
Müasir ustalar ənənəvi formaları yeni dizaynlarla birləşdirərək misgərlik sənətini yaşatmağa çalışırlar.
Müasir misgər peşəsi
Bu gün misgər həm ənənəvi sənətkar, həm də dekorativ metal ustası kimi fəaliyyət göstərə bilər. Turizm və suvenir bazarının inkişafı əl işi mis məhsullarına marağı qoruyur.
Müasir misgərlər klassik qablarla yanaşı dekorativ panellər, interyer elementləri və fərdi sifarişlər də hazırlayırlar.
Beləliklə, misgər peşəsi qədim əl sənətindən müasir dekorativ dizayna qədər uzanan və Azərbaycan sənətkarlığında öz yerini qoruyan peşələrdən biridir.
