Papaq

Papaq başı soyuqdan, günəşdən, küləkdən və digər xarici təsirlərdən qorumaq, həmçinin geyimi tamamlamaq və müəyyən sosial, peşəkar və ya mədəni kimliyi ifadə etmək üçün istifadə olunan baş geyimidir. Papaqlar forma, material və istifadə məqsədinə görə çox müxtəlif olur. Yun, dəri, xəz, keçə, pambıq, saman və sintetik materiallardan hazırlanan papaqlara rast gəlinir.

Papağın tarixi
Baş geyimləri insan mədəniyyətində çox qədim tarixə malikdir. Müxtəlif dövrlərdə insanlar iqlim şəraitinə uyğun olaraq başlarını qorumaq üçün sadə örtüklərdən istifadə ediblər. Zaman keçdikcə baş geyimi yalnız praktik ehtiyac deyil, həm də sosial status, peşə, hərbi mənsubiyyət və milli kimliyin göstəricisinə çevrilib.

Qədim və orta əsr təsvirlərində müxtəlif formalı baş geyimlərinin geniş yayıldığını görmək mümkündür.

Papaqlar hansı materiallardan hazırlanır?
Papağın materialı onun hansı şəraitdə istifadə ediləcəyindən asılıdır. Qış papaqlarında yun, xəz və keçə kimi isti saxlayan materiallardan istifadə olunur. Yay üçün hazırlanmış modellərdə isə pambıq, kətan və saman daha əlverişlidir.

Müasir istehsalda poliester, akril və digər sintetik liflərdən də geniş istifadə olunur.

Qış papağı nədir?
Qış papağı aşağı temperaturda başı və qulaqları isti saxlamaq üçün nəzərdə tutulur. Trikotaj papaqlar, xəz papaqlar və qulaqcıqlı modellər bu kateqoriyaya daxildir.

Yun və digər istilik saxlayan materiallar bədəndən istilik itkisinin azalmasına kömək edir.

Yay papaqları
Yay papaqlarının əsas məqsədlərindən biri başı və üzü birbaşa günəş şüalarından qorumaqdır. Geniş kənarlı şlyapalar, panamalar və beysbol papaqları isti havalarda geniş istifadə olunur.

Açıq rəngli və hava keçirən materiallar yay üçün daha rahat ola bilər.

Beysbol papağı nədir?
Beysbol papağı ön hissəsində sərt və ya yarı sərt günlüklə hazırlanan idman mənşəli baş geyimidir. İlk olaraq beysbol oyunçuları üçün istifadə olunsa da, sonradan gündəlik geyimin ən məşhur elementlərindən birinə çevrilib.

Bu papaqların arxa hissəsində ölçünü tənzimləmək üçün qayış və ya başqa mexanizm ola bilər.

Şlyapa və papaq arasında fərq
Şlyapa adətən baş hissəsi ilə yanaşı ətrafında kənarı olan baş geyimidir. Papaq sözü isə Azərbaycan dilində daha geniş mənada müxtəlif baş geyimlərini ifadə edə bilər.

Məsələn, beysbol papağında yalnız ön tərəfdə günlük olduğu halda, klassik şlyapanın kənarı başın böyük hissəsini əhatə edir.

Xəz papaq
Xəz papaqlar soyuq iqlim üçün nəzərdə tutulan ənənəvi baş geyimlərindəndir. Təbii və ya süni xəzdən hazırlana bilər.

Tarixən Qafqaz, Mərkəzi Asiya, Şərqi Avropa və digər soyuq bölgələrdə müxtəlif formalı xəz papaqlar geniş yayılıb.

Keçə papaqlar
Keçə yun liflərinin sıxlaşdırılması nəticəsində hazırlanan materialdır. Ondan şlyapa və müxtəlif ənənəvi papaqlar hazırlanır.

Keçə formasını yaxşı saxladığı, nisbətən möhkəm və istilik qoruyucu olduğu üçün baş geyimi istehsalında uzun tarixə malikdir.

Azərbaycanda papaq ənənəsi
Azərbaycan mədəniyyətində papaq tarixən kişi geyiminin mühüm hissələrindən biri olub. Müxtəlif bölgələrdə forma, hündürlük və material baxımından fərqlənən papaq növlərinə rast gəlinib.

Xüsusilə qoyun dərisi və xəzdən hazırlanan papaqlar həm gündəlik geyim, həm də sosial və mədəni kimlik elementi kimi istifadə olunub.

Papağın milli geyimdə yeri
Ənənəvi Azərbaycan kişi geyimində papaq yalnız soyuqdan qorunmaq üçün deyil, ümumi geyim dəstinin mühüm hissəsi hesab edilirdi. Papağın forması bəzi hallarda insanın yaşına, bölgəsinə və sosial mövqeyinə görə fərqlənə bilərdi.

Milli geyim nümunələrində papaq çuxa, arxalıq və digər ənənəvi geyim elementləri ilə birlikdə təqdim olunur.

Qafqaz papağı
Qafqaz xalqlarında hündür və xəzli baş geyimlərinin müxtəlif formaları geniş yayılıb. Belə papaqlar regional iqlimə uyğun olmaqla yanaşı, kişi geyiminin mühüm mədəni simvollarından birinə çevrilib.

Fərqli xalqlarda və bölgələrdə bu baş geyimlərinin forma və adlarında fərqlər mövcuddur.

Hərbi papaqlar
Hərbi geyim sistemində də müxtəlif baş geyimlərindən istifadə olunur. Beret, furajka, pilotka və sahə papaqları buna nümunədir.

Baş geyiminin forması qoşun növünü, rütbəni və ya konkret uniforma növünü göstərə bilər.

Beret nədir?
Beret yumşaq, dairəvi formalı və kənarsız baş geyimidir. Həm mülki modada, həm də bir çox ölkənin hərbi və polis strukturlarında istifadə olunur.

Hərbi beretin rəngi bəzi sistemlərdə konkret qoşun növü və ya bölmə ilə əlaqələndirilir.

Papaq və moda
Müasir modada papaq funksional əşyadan əlavə üslub elementi kimi də istifadə olunur. Müxtəlif forma, rəng və materiallar geyimin ümumi görünüşünü dəyişə bilər.

Beysbol papaqları küçə modasında, klassik şlyapalar isə daha formal və fərdi üslublarda geniş istifadə edilir.

Papaq ölçüsü necə seçilir?
Papaq başı həddindən artıq sıxmamalı və çox boş olmamalıdır. Ölçü adətən başın ən geniş hissəsindən alınan çevrə ölçüsünə əsasən müəyyən edilir.

Bəzi gündəlik papaqlarda ölçünü tənzimləməyə imkan verən elastik hissə və ya arxa bağlama sistemi olur.

Papağa necə qulluq etmək lazımdır?
Qulluq qaydası materialdan asılıdır. Yun və keçə papaqlar yüksək temperaturda yuyulduqda formasını itirə bilər. Xəz məhsulların isə nəm və yüksək istilik mənbələrindən uzaqda saxlanması daha məqsədəuyğundur.

İstehsalçının etiketdə göstərdiyi təmizləmə qaydasına əməl etmək məhsulun daha uzun müddət istifadəsinə kömək edir.

Uşaq papaqları
Uşaq papaqları yaş və mövsüm nəzərə alınaraq seçilməlidir. Qışda qulaqları örtən və isti saxlayan, yayda isə günəşdən qoruyan yüngül modellər daha uyğun ola bilər.

Uşaq üçün papaq seçərkən rahatlıq, düzgün ölçü və təhlükəsiz materiallar əsas meyarlardandır.

Papağın simvolik mənası
Baş geyimi bir çox mədəniyyətdə sadəcə geyim əşyası olmayıb. O, peşə, dini mənsubiyyət, sosial status və ya milli kimlik göstəricisi kimi çıxış edə bilər.

Bu səbəbdən papaqlar etnoqrafiya, moda tarixi və mədəniyyət araşdırmalarında mühüm mövzulardan biridir.

Papaq niyə bu qədər müxtəlifdir?
Dünyanın müxtəlif bölgələrində iqlim, yerli materiallar və geyim ənənələri fərqli olduğu üçün baş geyimlərinin də çoxsaylı formaları yaranıb. Soyuq bölgələrdə isti və qapalı, isti iqlimlərdə isə günəşdən qoruyan geniş kənarlı papaqlar daha çox yayılıb.

Müasir dövrdə isə bu funksional fərqlərə moda və fərdi üslub da əlavə olunub.