Pəncərə

Pəncərə binanın divar, dam və ya digər xarici konstruksiyasında yaradılan, əsasən təbii işığın daxil olmasını və xarici mühitlə vizual əlaqəni təmin edən memarlıq elementidir. Açılan pəncərələr otaqların təbii havalandırılmasına da imkan verir. Müasir tikintidə pəncərə yalnız şüşəli boşluq deyil, çərçivə, profil, şüşə paketi, açılma mexanizmi, sızdırmazlıq elementləri və digər komponentlərdən ibarət bütöv sistemdir.

Pəncərə nədir?

Pəncərənin əsas funksiyalarından biri gün işığının daxili məkana daxil olmasını təmin etməkdir. Bununla yanaşı, pəncərə insanlara xarici mühiti görmək imkanı yaradır və binanın fasad görünüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Açılan konstruksiyalarda pəncərə təbii hava mübadiləsinə də xidmət edə bilər. Buna görə pəncərənin ölçüsü, yerləşməsi və açılma forması binanın memarlıq həlli ilə yanaşı otağın funksiyasına uyğun seçilir.

Pəncərənin əsas hissələri

Müasir pəncərə bir neçə elementin birlikdə işlədiyi sistemdir. Əsas hissələrə çərçivə, açılan qanad, şüşə və ya şüşə paketi, fitillər, furnitura və müxtəlif birləşdirici elementlər daxildir.

Çərçivə pəncərə sisteminin əsas daşıyıcı hissəsidir. Qanad açılıb-bağlanan hissəni, furnitura isə tutacaq, menteşə və digər mexaniki elementləri əhatə edir.

Şüşə paketi iki və ya daha çox şüşə təbəqəsinin aralarında müəyyən məsafə saxlanılmaqla vahid sistemdə birləşdirilməsi ilə hazırlana bilər.

Pəncərə növləri

Pəncərələr açılma mexanizminə və konstruksiyasına görə müxtəlif növlərə bölünür. Sabit pəncərələr açılmır və əsasən işıqlandırma ilə görünüş üçün istifadə edilir.

Açılan pəncərələr yana, içəri və ya çölə açıla bilər. Müasir binalarda həm yana açılan, həm də üst hissədən maili vəziyyətə gətirilən sistemlər geniş istifadə olunur.

Sürüşən pəncərələrdə qanadlar rels boyunca hərəkət edir. Bundan başqa, dönən, qatlanan və müxtəlif kombinə edilmiş pəncərə konstruksiyaları mövcuddur.

Taxta, PVC və alüminium pəncərələr

Pəncərə çərçivələri müxtəlif materiallardan hazırlana bilər. Taxta ənənəvi pəncərə materiallarından biridir və təbii görünüşü ilə seçilir.

PVC profillər yaşayış binalarında geniş yayılıb. Onların konstruksiyası istilik izolyasiyası və sızdırmazlıq xüsusiyyətlərinin təmin edilməsinə uyğun hazırlana bilər.

Alüminium profillər möhkəmliyi və nisbətən incə konstruksiyalar yaratmağa imkan verməsi səbəbindən yaşayış, ictimai və kommersiya binalarında istifadə olunur. Metal profillərdə istilik ötürülməsinin azaldılması üçün termik ayırıcılardan istifadə edilə bilər.

Material seçimi binanın layihəsi, iqlim şəraiti, pəncərənin ölçüləri, enerji səmərəliliyi və digər texniki tələblərdən asılıdır.

Şüşə və şüşə paketi

Pəncərənin xüsusiyyətlərinə təsir edən əsas elementlərdən biri şüşələmə sistemidir. Müasir pəncərələrdə tək şüşə ilə yanaşı iki və ya üç şüşə təbəqəsindən ibarət paketlər tətbiq olunur.

Şüşələr arasındakı hermetik boşluq istilik ötürülməsinin azaldılmasına kömək edir. Müəyyən sistemlərdə bu boşluq arqon kimi qazlarla doldurula bilər.

Low-E adlandırılan aşağı emissiyalı örtüklər də pəncərənin istilik xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmaq məqsədilə tətbiq edilir. Müasir şüşələmə texnologiyalarının seçimi binanın yerləşdiyi iqlim şəraitinə və layihənin enerji tələblərinə uyğun aparılır.

Pəncərə və enerji səmərəliliyi

Pəncərə bina örtüyünün enerji göstəricilərinə təsir edən əsas elementlərdən biridir. İstilik daxili və xarici mühit arasında pəncərə vasitəsilə ötürülə bilər, günəş şüalanması isə şüşədən keçərək daxili temperaturun artmasına səbəb ola bilər.

Pəncərələrin enerji xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsində U-əmsalı və SHGC kimi göstəricilərdən istifadə olunur. U-əmsalı istilik ötürülməsini xarakterizə edir: göstəricinin aşağı olması daha yaxşı istilik izolyasiyasını ifadə edir.

SHGC isə günəş enerjisinin pəncərə vasitəsilə daxili məkana nə dərəcədə daxil olduğunu göstərir. Buna görə uyğun pəncərə seçimi zamanı yalnız şüşələrin sayı deyil, bütün pəncərə sisteminin xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.

Azərbaycanda tikinti obyektlərinin enerji səmərəliliyinə dair normativ tələblərdə də pəncərələr binanın xarici qoruyucu konstruksiyalarının tərkib hissəsi kimi nəzərə alınır.

Pəncərə və təbii işıq

Pəncərələr gün işığından istifadə etməyə imkan verərək daxili məkanın işıqlandırılmasında mühüm rol oynayır. Pəncərənin ölçüsü, istiqaməti və şüşənin işıqkeçirmə xüsusiyyətləri otağa daxil olan təbii işığın miqdarına təsir edir.

Daha böyük şüşə sahəsi həmişə avtomatik olaraq daha yaxşı həll demək deyil. Layihələndirmə zamanı günəşdən gələn əlavə istilik, parıltı, məxfilik və enerji itkisi kimi amillər də nəzərə alınmalıdır.

Pərdə, jalüz, xarici kölgələndirici və memarlıq elementləri günəş işığının idarə edilməsində istifadə oluna bilər.

Pəncərə və havalandırma

Açılan pəncərə xarici hava ilə təbii hava mübadiləsinə imkan yaradır. Külək və daxili-xarici temperatur fərqi təbii havalandırmanın intensivliyinə təsir edə bilər.

Lakin bütün binalarda pəncərə ilə havalandırma əsas ventilyasiya üsulu deyil. Mexaniki havalandırma və kondisioner sistemləri olan binalarda pəncərələrin açılması binanın layihə və istismar prinsiplərindən asılı ola bilər.

Bu səbəbdən pəncərənin havalandırma funksiyası binanın ümumi mühəndis sistemləri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Pəncərənin memarlıqda rolu

Pəncərə tarix boyu memarlığın əsas elementlərindən biri olub. Onun forması və ölçüsü müxtəlif dövrlərin tikinti texnologiyalarına, materiallarına və memarlıq üslublarına uyğun dəyişib.

Azərbaycan memarlığında da müxtəlif pəncərə formalarına rast gəlinir. Tarixi tikililərdə sadə taxta pəncərələrlə yanaşı dekorativ həllər tətbiq olunub. Şəki memarlığında istifadə edilən şəbəkə pəncərələri buna xüsusi nümunədir.

Müasir memarlıqda isə iri panoramik pəncərələr, fasad şüşələnməsi və enerjiyə qənaət edən şüşə sistemləri geniş istifadə olunur.