Üzgüçü

Üzgüçü suda üzməyi bacaran və ya üzgüçülüklə idman növü kimi məşğul olan şəxsdir. Peşəkar idmanda üzgüçülər müəyyən məsafə və üzmə üsulları üzrə yarışır, nəticə isə əsasən məsafənin tamamlanma vaxtına görə müəyyən edilir. Üzgüçülük hovuzda keçirilən yarışlarla yanaşı açıq su yarışlarını və triatlon kimi çoxnövlü idman yarışlarının üzgüçülük mərhələsini də əhatə edə bilər.

Üzgüçü kimdir?

“Üzgüçü” anlayışı geniş mənada üzməyi bacaran hər bir şəxsə aid edilə bilər. İdman kontekstində isə üzgüçü sistemli məşq edən və müxtəlif məsafələr üzrə yarışlarda iştirak edən idmançıdır.

Peşəkar üzgüçülükdə sürətlə yanaşı düzgün texnika, nəfəsin idarə olunması, dözümlülük, start və dönüşlərin icrası da nəticəyə təsir göstərir.

Üzgüçülər fərdi yarışlarda və estafet komandalarının tərkibində çıxış edə bilirlər.

Üzgüçülük üsulları

İdman üzgüçülüyündə dörd əsas yarış üsulu mövcuddur:

sərbəst üsul;

arxasıüstə üzmə;

brass;

batterflay.

Sərbəst üsul yarışlarında idmançıya üzmə üsulunu seçmək imkanı verilir, lakin praktikada ən sürətli üsul olduğuna görə əsasən krol texnikasından istifadə olunur.

Kompleks üzgüçülükdə isə üzgüçü bir yarış ərzində dörd fərqli üsuldan istifadə edir. Fərdi kompleksdə ardıcıllıq batterflay, arxasıüstə, brass və sərbəst üsuldur.

Üzgüçü yarışda necə mübarizə aparır?

Hovuz yarışlarında üzgüçülər müəyyən edilmiş zolaqlar üzrə hərəkət edir və yarış məsafəsini qaydalara uyğun şəkildə tamamlamalıdırlar.

Məsafədən və üzmə üsulundan asılı olaraq startın forması, dönüş və finiş qaydaları fərqlənə bilər. Məsələn, arxasıüstə üzmədə start sudan verilir.

Beynəlxalq yarışlarda qaydalar World Aquatics tərəfindən müəyyənləşdirilir. Texniki qaydanın pozulması üzgüçünün diskvalifikasiyasına səbəb ola bilər.

Üzgüçülük məsafələri

Peşəkar hovuz üzgüçülüyündə müxtəlif məsafələr üzrə yarışlar keçirilir. Sərbəst üsulda qısa sprint məsafələrindən 1500 metrədək yarışlara rast gəlinir.

Brass, batterflay və arxasıüstə üzmə üzrə də müxtəlif məsafələr mövcuddur. Bundan başqa kompleks və estafet yarışları keçirilir.

Yarışlar 50 metrlik uzun hovuzda və 25 metrlik qısa hovuzda təşkil oluna bilər. Bu iki format üzrə nəticə və rekordlar ayrıca qeydə alınır.

Açıq su üzgüçüsü

Bütün üzgüçülər yalnız hovuzda yarışmırlar. Açıq su üzgüçülüyü dəniz, göl və digər uyğun təbii su hövzələrində keçirilir.

Burada idmançı zolaq xətləri ilə deyil, suda yerləşdirilmiş nişanlar üzrə marşrutu müəyyənləşdirir. Dalğa, külək, suyun temperaturu, digər iştirakçılar və istiqamətin düzgün seçilməsi yarışın gedişinə təsir edə bilər.

Açıq su üzgüçülüyü buna görə hovuz üzgüçülüyündən fərqli texniki və taktiki hazırlıq tələb edir.

Triatlonda üzgüçü

Triatlon yarışının ilk mərhələsi üzgüçülükdür. Triatlonçu sudan çıxdıqdan sonra velosiped mərhələsinə, daha sonra isə qaçışa keçir.

Məsələn, IRONMAN 70.3 formatında iştirakçı əvvəlcə 1,9 km üzür, sonra 90 km velosiped sürür və sonda 21,1 km qaçır.

Triatlonda üzgüçülük çox vaxt açıq suda keçirildiyindən idmançı yalnız sürətli üzməyə deyil, istiqaməti qorumağa və yarışın sonrakı iki mərhələsi üçün enerjisini düzgün bölüşdürməyə də çalışır.

Bu baxımdan triatlonçu ilə sırf üzgüçülük yarışlarında çıxış edən üzgüçünün yarış strategiyası fərqlənir.

Üzgüçünün əsas bacarıqları

Yüksək nəticə göstərmək üçün üzgüçünün texniki və fiziki hazırlığı birlikdə inkişaf etdirilir. Üzmə texnikası suda hərəkətin daha səmərəli olmasına kömək edir.

Start reaksiyası, sualtı hərəkət, dönüşlər və finiş texnikası xüsusilə qısa məsafəli yarışlarda nəticəyə ciddi təsir göstərə bilər.

Uzun məsafələrdə isə sürətlə yanaşı aerob dözümlülük və yarış tempinin düzgün bölüşdürülməsi daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Üzgüçünün avadanlığı

Üzgüçünün əsas avadanlığı üzgüçülük geyimi, eynək və müəyyən hallarda üzgüçülük papağından ibarətdir.

Məşqlərdə lövhə, üzgəc və digər köməkçi vasitələrdən istifadə edilə bilər. Lakin rəsmi yarışlarda sürəti, üzmə qabiliyyətini və ya dözümlülüyü artıran köməkçi avadanlıqların istifadəsi müvafiq qaydalarla məhdudlaşdırılır.

Peşəkar yarışlarda istifadə edilən üzgüçülük geyimləri də World Aquatics-in texniki tələblərinə uyğun olmalıdır.

Azərbaycanda üzgüçülər

Azərbaycanda üzgüçülük üzrə milli və beynəlxalq yarışlarda çıxış edən idmançılar Azərbaycan Üzgüçülük Federasiyasının sistemi daxilində fəaliyyət göstərə bilirlər.

Federasiya üzgüçülüklə yanaşı açıq suda üzgüçülük, suya tullanma, bədii üzgüçülük və su polosu istiqamətlərini də əhatə edir.

2026-cı ildə qüvvədə olan milli komandaya seçim meyarlarında üzgüçülərin nəticələrinin World Aquatics xal sistemi əsasında qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur. Milli komandaya namizədlərin nəticələri federasiyanın tanıdığı yarışlarda və elektron zamanlama sistemi ilə qeydə alınmalıdır.

Üzgüçü və üzgüçülük

Üzgüçülük həm fiziki fəaliyyət, həm yarış idmanı, həm də həyati əhəmiyyət daşıyan praktiki bacarıqdır. Üzgüçü isə bu fəaliyyəti həyata keçirən şəxsdir.

İdmançı üçün üzgüçülük yalnız suda müəyyən məsafəni qət etməkdən ibarət deyil. Texnika, sürət, dözümlülük, start, dönüş və yarış strategiyası nəticənin formalaşmasında birlikdə rol oynayır.

Hovuz yarışlarından açıq su və triatlona qədər müxtəlif formatların mövcudluğu üzgüçünün fəaliyyət sahəsini kifayət qədər geniş edir.